« Duma kuy jaay. Ku gore laa . Musumaa sàkku lenn ci kenn. Te sax, buma doon kuy jaay, duma jar 4O milyoη FCFA. Nit ku jaayu, ñàkk boppam ci saa si ».

Kàddu yooyu la Sëriñ Maam Moor Mbàkke, mi doon janook way-tas xibaar yi ci këram, toontu ngir indi  ay leeral ci tuuma yi tukkee ci ngan gi ko njiitu réew mi Abdulaay Wàdd, bokk ci ñiy sàkku boppu réew mi, gane woon ca Bàmbey.

« Neena, Yore naa Al Azhar ci sama alalu bopp te musu maa sàkku ndimbal ci kenn. Lépp lu ma murid yi jox, dafa fekk rekk ñu gis ci man seen sëriñ te musuñu maa laaj fumay def xaalis bi ».

Sëriñ bi yokk ci ne ci atum « 2008, kolonel Maalik Siise, àndak Faatu Géy Saar », fekk nañu ma Washington ci turu njiitu réew mi Wàdd. « Ñu xamal ma dogal bi njiitu réew mi jél ngir di dugal, at mu nekk, 500 milyoη ci Iniwersite Al Azhar. Dogal boobu, ba léegi amul, moonte fàttaliwuma leen ko. Bu ma xaalis ñoroon, kon at mu nekk ma taxaw këram. Duma kuy wàcc, ngir daray àdduna, ci yoon wi ma gëm ».

Sëriñ Maam Moor xamalaale na ci ne bokk na ci ñiy xalaat ne sëriñ si dañoo war a génn ci wàllu politig bi luku moy ñu def leen ni ñépp. « Joxewu ma kenn ay njàngale, li ma xalaat rekk laa wax », la mujjee leeral.

Dutee maa ngi sant Njiitu réew mi Wàdd ngir yég gi mu am ci liggéeyu Sëriñ Murtadaa Mbàkke bi.

Jikki bi mu askanoo

Aji-tekki ji ci Wolof: A. M. Ngeer - Xibaaryi.com

Dees na mujj yaakaar ne nu ngi dund dëgg-dëgg ak ñu ñaaw jikko. Yenn xew-xew yi dina ñu yóbb ñuy xalaat ne yenn nit ñi amu ñu ag ruu akug ràññee. Xel-ñaar nanu lool laata nuy siiwal bile jukki. Xaar nanu bisu lëm ngir am firnde ci aji-amal emisiyoη bi ne amna ñu baax ñu bëgg jokkook soxna si ngir dimbali ko.

Soxna su dëkk Wakaam a ngi dund jamono ju lëndëm te metti ci àddunaam. Bi mu ñàkkee jëkkëram bi mu amal benn doom ju jigéen, ci la séyaat ak benn waay ju mu amal ñaari doom. Tey jii doomam ju njëkk ji mu amoon ci séyam bu njëkk, toll ci 17 at, mooy kiy génn ak jëkkëram. « Waaw yaay, maa ngi dëggal ne damay génn ak sama baayu-jiitle te lu baax la ci nuy ñaar. Mbaa du dangaa fiire ? May nu jàmm te bàyyi nu nu dund ! » La xale bi toontu yaayam bi mu ko laajee gannaaw bi mu ñaawee-njoort. Soxna see ngi muñ ci biir këram, jëkkëram di séy ak doomam. Rax ci dolli doom ji jugul di ndamoo ni baayu-jiitleem di jaxasook moom.

Jëkkër ji moom di it baayu jiitle xale bi, amul lenn lu mu wax ludul naan soxna si mu dal te bàyyi ko mu bànneexu ak doomam. « Moom laa gën a yég ci yaw. Ci moom laay gën a yég bànneex. Bàyyi nu nu dund ci jàmm ndax moo may jox lu ma amul ci yaw. » Di kàddu yi ko jëkkëram sànni doonte am nañu doom yu am 15 at ak 12 at.

Lan moo dal ñaar ñii ak soxna si?  Lu waral lii ? Lu yóbbe xale bu jigéen bi muy dundak baayu jiitleem ? Lu waral góor gii muy séy ak ndey ak doom te wóor ko ne lislaam dakoy tere ? Lu tax ndey ji jémmul dara ci lii ?

Jukki bi mu bawoo

Coste: SenewebRadio
Déglul dénkaane ndey jii doom ji nangu jëkkëram

Lééboon !

Lippoon!

Amoon na fi!

Daan na am!

Ma nga amee woon ca jamano yee, ba rab yi daan wax ak nit ñi. Amoon na fi jigéen ju bon ju nekkoon ak ñeenti doomam. Ñoo nga dëkkoon ca biir àll ba. Baayu xale yaa ngii dee, bi caat mi ñuy wax Tóni juddoo; yaay ji jàpp ni xale bi dafa aay gaaf. Mu daldi ko bañ. Bu mosee rëbbi ba ñów, day woo xale yi, benn benn, ñu nàmp ba mu des Tóni. Muy woy, naan :

Jamloro kaay nàmp,

Jamloro Siise kaay nàmp,

Biraama Siise kaay nàmp,

Ndaama Siise kaay nàmp,

Na Tóni xaar Yàlla, yaayam.

Di ko def ay yooni yoon. Waaye, jigéen ju bon ji mosul xam ne Yàlla daan na feeñu Tóni ci melokaanu daar bu bare meew; bu ñowee di nàmpal Tóni.

Am bés, musiba dal jigéen ji. Mu jóge ca àll ba di woy; woy wa mu daan woowee xale yi ngir nàmpal leen; yemmoog Bukki di jaar, mu déglu woy wi, jàng ko ba mën ko bu baax.

Benn bés, yaayu xale yi dern rëbbi. Bukki doxe ko gannaaw, roy baatam, di woy woy wi. Xale yi di génn benn benn, bukki di leen lekk ba mu des Tóni. Ba yaay ja jógee àll ba, muy woy, kenn wuyuwu ko, mu jaaxle lool. Yàggul dara, mu dégg baat bu mu miin, di woy, naan ko :

Jamloro, Bukki jël na ko,

Biraama Siise, Bukki jël na ko,

Ndaama Siise, Bukki jël na ko;

Tóni rekk a des ci yaayam Yàlla! ”

Ba mu déggee kàddu yooyu, jigéen ji dafa yuuxu, yuuxu mu tar, réer ci àll bi.

Foofa la léeb doxee tàbbi géej, bàkkan bu ko njëkk a foon tàbbi àjjana.

Lilyan Kesteloot & Cherif Modj, 1983, Contes et mythes wolof, Dakar : Les nouvelles éditions africaines.

p.42-46

Roofoy baat (mots croisés ci làkku farañse, crossword ci làkku Àngale) powum araf la mu ñu xam ci àdduna sépp. Li ko tax a jóg moodi fexee feeñal baat yépp yi làqu ci giri (grille) ci ndimbalal tekki yi mu àndal ci wet gi. Ñi ngi joxe tekki yooyu ci tallal yi ak ci wàcc yi : noonu baat yi tallal ak yi wàcc dañuy roofoo, muy li joxe turu « roofoy baat ».

Sana Kamara dib Profesëeru Farañse ci Iniwersite Truman State University Kirksville, MO 63501, moo leen baaxe roofoy baat yi.

Ku ci bëgg a jokkook moom na ko bind :   Adreesu email bii aarees na ko ci róbóoy spamkat, Fàww nga dekkil Javascript ngir gis ko.

Boo ko bëggee wàcce, cuqal fii.